Hukuk Sözlüğü
Hukuki metinlerde ve süreçlerde sık karşılaşılan kavramların sade dille açıklamaları.
177 terim
A
- Açık Rıza
İlgili kişinin, belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıkladığı, kişisel verilerinin işlenmesine ilişkin onayı.
- Adli Kontrol
Şüpheli veya sanığın tutuklanması yerine uygulanabilen, yurt dışına çıkış yasağı veya belirli aralıklarla imza verme gibi yükümlülükler içeren koruma tedbiri.
- Aile Konutu
Eşlerin fiilen birlikte yaşadıkları, kanunla özel olarak korunan ve üzerinde diğer eşin rızası olmadan tasarruf işlemi yapılamayan konut.
- Anlaşmalı Boşanma
Eşlerin, boşanmanın mali sonuçları ile varsa çocukların durumu konusunda anlaşarak bunu bir protokolle mahkemeye sundukları boşanma türü.
- Anonim Şirket
Sermayesi paylara bölünmüş, ortaklarının sorumluluğu taahhüt ettikleri sermaye payıyla sınırlı olan sermaye şirketi türü.
- Anonimleştirme
Kişisel verinin, başka verilerle eşleştirilse dahi kimliği belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiyle ilişkilendirilemeyecek hâle getirilmesi.
- Arabuluculuk
Tarafların, bağımsız ve tarafsız bir arabulucu eşliğinde uyuşmazlıklarını mahkemeye gitmeden çözmeye çalıştıkları alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemi.
- Aşkın Sigorta
Sigorta bedelinin, sigortalanan menfaatin gerçek değerini aşacak şekilde belirlenmesi.
- Atanmış Mirasçı
Miras bırakanın, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle terekesinin tamamını veya bir kısmını bırakmayı tercih ettiği kişi.
- Aydınlatma Yükümlülüğü
Veri sorumlusunun, kişisel veri işlemeden önce ilgili kişiyi işlemenin amacı, hukuki sebebi ve hakları konusunda bilgilendirme yükümlülüğü.
- Ayıplı Hizmet
Sözleşmede kararlaştırılan örneğe veya sağlayıcının taahhüt ettiği özelliklere uygun olarak ifa edilmeyen hizmet.
- Ayıplı Mal
Taraflarca kararlaştırılan örnek ya da modele uygun olmayan veya objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan mal.
B
- Belirli Mal Vasiyeti
Miras bırakanın, terekesindeki belirli bir malı, mirasçı sıfatı tanımaksızın belirli bir kişiye bırakmasını içeren vasiyet türü.
- Beraat
Sanığın, üzerine atılı suçu işlemediğinin veya suçun kanuni unsurlarının oluşmadığının mahkemece tespit edilmesi sonucu verilen hüküm.
- Bilgi Edinme Başvurusu
Gerçek ve tüzel kişilerin, kanunda öngörülen istisnalar dışında kamu kurumlarından bilgi ve belge talep edebilme hakkı.
- Borç Ödemeden Aciz Belgesi
İcra takibi sonucunda alacağın tamamen veya kısmen tahsil edilememesi hâlinde alacaklıya verilen, zamanaşımını kesintiye uğratan belge.
C
- Cari Hesap Sözleşmesi
Tarafların, karşılıklı alacaklarını ayrı ayrı talep etmek yerine belirli dönemlerde tek bir bakiyeye dönüştürmeyi kabul ettiği ticari sözleşme türü.
- Cayma Hakkı
Mesafeli satış gibi belirli sözleşmelerde tüketicinin, herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden sözleşmeden dönebilme hakkı.
- Coğrafi İşaret
Belirli bir yöre, alan veya bölgeyle özdeşleşmiş, o yere özgü niteliği bulunan ürünleri tanımlayan işaret türü.
Ç
- Çalışma İzni
Yabancıların Türkiye'de bağımlı veya bağımsız çalışabilmesi için ilgili bakanlıktan alınması gereken izin belgesi.
- Çekişmeli Boşanma
Eşlerin, boşanma veya sonuçları konusunda anlaşamadığı, tarafların iddia ve delillerinin mahkemece değerlendirildiği dava türü.
- Çifte Vatandaşlık
Bir kişinin, aynı anda hem Türk vatandaşlığını hem de bir başka devletin vatandaşlığını taşıyabilmesi.
E
- Ecrimisil
Bir taşınmazın, malikin rızası olmaksızın kullanılması nedeniyle malike ödenmesi gereken, haksız işgal tazminatı niteliğindeki bedel.
- Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi
Eşler arasında sözleşmeyle aksi kararlaştırılmadıkça uygulanan, Türkiye'deki yasal mal rejimi.
- Eksik Sigorta
Sigorta bedelinin, sigorta değerinin altında belirlenmesi; hasar hâlinde tazminatın oranlı olarak ödenmesine yol açan durum.
- Endüstriyel Tasarım Tescili
Bir ürünün görünümünü oluşturan çizgi, şekil, renk gibi unsurların yenilik ve ayırt edicilik şartlarıyla tescil edilerek korunması.
- Eşit Davranma İlkesi
İşverenin, aynı veya benzer durumdaki işçiler arasında haklı bir sebep olmaksızın ayrım yapmasını yasaklayan temel iş hukuku ilkesi.
- Evlat Edinme
Bir kişinin, kanunda aranan şartları taşıması hâlinde mahkeme kararıyla küçük veya ergin bir kişiyle soybağı kurmasını sağlayan hukuki işlem.
- Evlilik Birliğinin Sarsılması
Türk hukukunda en sık başvurulan genel boşanma sebebi; evlilik birliğinin, ortak hayatı çekilmez kılacak derecede temelinden sarsılmış olmasını ifade eder.
F
- Faydalı Model
Patentten farklı olarak daha basit ve daha kısa incelemeyle tescil edilen, sınırlı koruma süresine sahip buluş koruma türü.
- Fazla Mesai
Kanunda öngörülen haftalık normal çalışma süresinin üzerinde yapılan ve kural olarak zamlı ücretle karşılanması gereken çalışma.
- Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi
Marka, patent, tasarım ve telif hakkı uyuşmazlıklarına bakmakla görevli ihtisas mahkemesi.
G
- Garanti Belgesi
Belirli mallar için üretici veya ithalatçı tarafından düzenlenen ve malın ayıplı çıkması hâlinde tüketiciye tanınan hakları gösteren belge.
- Garanti Süresi
Malın ayıplı çıkması hâlinde tüketicinin, satıcı veya üreticiden ücretsiz onarım veya değişim talep edebileceği kanunla güvence altına alınan süre.
- Geçerli Fesih
İşçinin yetersizliği, davranışları veya işletmenin, işyerinin ya da işin gereklerine dayanan, kanunda aranan usule uygun yapılan fesih türü.
- Genel Kurul
Şirket ortaklarının veya pay sahiplerinin, kanunda ve esas sözleşmede sayılan konularda karar aldığı en yüksek şirket organı.
- Genel Yolla Vatandaşlık
Türkiye'de belirli bir süre kesintisiz ikamet gibi genel şartları taşıyan yabancıların başvurabileceği olağan vatandaşlık kazanma yolu.
- Geri Gönderme Merkezi
Sınır dışı etme kararı verilen yabancıların, işlemleri tamamlanana kadar idari gözetim altında tutulduğu merkez.
- Gözaltı
Kolluk tarafından bir kişinin, suç şüphesi üzerine belirli bir süreyle özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanması.
H
- Haciz
Borcunu ödemeyen borçlunun mal ve haklarına, alacağın tahsili amacıyla icra dairesi tarafından el konulması işlemi.
- Haciz İhbarnamesi
Borçlunun üçüncü kişilerdeki alacaklarının haczi amacıyla icra dairesince o üçüncü kişiye gönderilen resmi ihtarname.
- Hak Düşürücü Süre
Bir hakkın kullanılması için kanunda öngörülen, kaçırıldığında hakkın tamamen ortadan kalktığı ve hâkim tarafından resen dikkate alınan kesin süre.
- Haklı Fesih
Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık gibi ağır sebeplerin varlığı hâlinde, işçi veya işverenin bildirim süresi tanımadan sözleşmeyi sona erdirebilmesi.
- Haksız Fesih
İşverenin, kanunda öngörülen geçerli veya haklı bir sebep göstermeksizin iş sözleşmesini sona erdirmesi.
- Haksız Rekabet
Ticari dürüstlük kurallarına aykırı biçimde rakiplerin veya piyasanın yanıltılması, itibarının zedelenmesi gibi eylemleri kapsayan hukuki kavram.
- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)
Sanığın belirli koşulları taşıması hâlinde, mahkumiyet hükmünün belirli bir denetim süresi boyunca sonuç doğurmamasını sağlayan kurum.
İ
- İdari İşlem
İdarenin, kamu gücüne dayanarak tek taraflı olarak tesis ettiği ve kişilerin hukuki durumunda değişiklik yaratan işlem.
- İdari Para Cezası
Yargı kararı gerekmeksizin, yetkili idari makam tarafından kanunda öngörülen kabahatler için doğrudan uygulanan para cezası.
- İdari Sözleşme
İdarenin, kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla özel hukuk sözleşmelerinden farklı, kamu hukuku kurallarına tabi olarak taraf olduğu sözleşme türü.
- İddianame
Cumhuriyet savcısının soruşturma sonunda hazırladığı, şüpheliye isnat edilen suçu ve delilleri açıklayan, mahkemeye sunulan resmi belge.
- İflas
Borçlarını ödeyemeyen bir tacirin, mahkeme kararıyla malvarlığının tasfiyeye tabi tutulduğu, alacaklıların toplu olarak tatmin edildiği hukuki süreç.
- İhbar Tazminatı
İş sözleşmesini fesheden tarafın, kanunda öngörülen bildirim süresine uymaması hâlinde karşı tarafa ödediği tazminat.
- İhtirazi Kayıtla Beyan
Mükellefin, beyan ettiği vergiye dava açma hakkını saklı tutarak yaptığı beyan usulü.
- İhtiyati Haciz
Alacaklının, henüz kesinleşmemiş bir alacağı güvence altına almak için borçlunun mallarına mahkeme kararıyla geçici olarak el konulmasını sağlayan tedbir.
- İkamet İzni
Türkiye'de belirli bir süre yasal olarak ikamet etmek isteyen yabancılara verilen, göç idaresi tarafından düzenlenen izin belgesi.
- İkamet İzninin İptali
Kanunda sayılan şartların ortadan kalkması veya ihlali hâlinde, verilmiş bir ikamet izninin idarece geri alınması.
- İlamlı İcra
Mahkeme ilamına veya ilam niteliğindeki belgeye dayanılarak başlatılan icra takibi türü.
- İlamsız İcra
Bir mahkeme kararı bulunmaksızın, alacaklının doğrudan icra dairesine başvurarak başlattığı genel haciz yolu.
- İmar Planı
Bir bölgedeki arazi kullanımını, yapılaşma koşullarını ve kamusal alanları belirleyen, yetkili idare tarafından hazırlanan plan.
- İpotek
Bir alacağın teminatı olarak taşınmaz üzerinde kurulan ve alacaklıya, borç ödenmezse taşınmazın satılarak alacağını tahsil etme yetkisi veren sınırlı ayni hak.
- İptal Davası
Bir idari işlemin hukuka aykırılığı iddiasıyla iptalinin talep edildiği, idari yargının temel dava türü.
- İrtifak Hakkı
Bir taşınmaz üzerinde, başka bir taşınmaz veya belirli bir kişi lehine kurulan, mülkiyet hakkını sınırlayan sınırlı ayni hak türü.
- İstihkak Davası
Haczedilen bir malın borçluya değil üçüncü bir kişiye ait olduğu iddiasıyla açılan, haczin kaldırılmasını amaçlayan dava.
- İstinaf
İlk derece mahkemesi kararlarının, hem maddi hem hukuki yönden yeniden incelenmesi için bölge adliye mahkemesine başvurulan kanun yolu.
- İstisnai Yolla Vatandaşlık
Kanunda sayılan yatırım, istihdam veya gayrimenkul edinimi gibi özel şartları taşıyan yabancılara tanınan, hızlandırılmış vatandaşlık kazanma yolu.
- İş Kazası
İşçinin, işyerinde veya işin yürütümü sırasında meydana gelen ve bedensel ya da ruhsal bir zarara yol açan, kanunda tanımlanan olay.
- İşe İade Davası
İş güvencesi kapsamındaki işçinin, geçersiz bulunan bir fesih sonrası işe iadesini talep ettiği dava türü.
- İştirak Nafakası
Boşanma sonrası velayeti almayan ebeveynin, ortak çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmak üzere ödediği nafaka türü.
- İtirazın İptali Davası
Borçlunun ödeme emrine itirazı üzerine duran icra takibinin devamı için alacaklının açtığı, itirazın haksızlığının tespitini amaçlayan dava.
- İtirazın Kaldırılması
Alacaklının, belirli belgelere dayanarak icra mahkemesinden borçlunun itirazının kaldırılmasını istediği, dava yerine geçen basit yargılama usulü.
- İzale-i Şüyu (Ortaklığın Giderilmesi)
Bir mala paydaş olan kişilerin, ortaklığı sona erdirmek amacıyla malın aynen veya satış yoluyla paylaşılmasını talep ettiği dava.
K
- Kadastro
Taşınmazların sınır, yüzölçümü ve hukuki durumlarının teknik ve hukuki olarak tespit edilerek tapu siciline geçirilmesi işlemi.
- Kambiyo Senedi
Çek, bono ve poliçe gibi, kanunda sıkı şekil şartlarına bağlanmış ve icra takibinde ayrıcalıklı bir usule tabi kıymetli evrak türü.
- Kamulaştırma
Kamu yararının gerektirdiği hâllerde, bir taşınmazın idarece bedeli ödenerek malikinin rızası aranmaksızın kamu mülkiyetine geçirilmesi.
- Kapıdan Satış
İşyeri dışında, tüketicinin bulunduğu yerde kurulan ve kanunla cayma hakkı gibi ek koruma sağlanan sözleşme türü.
- Kasko Sigortası
Aracın kendisinde meydana gelen hasarları, poliçe teminatları kapsamında güvence altına alan ihtiyari sigorta türü.
- Kast
Failin, suçun kanuni tanımındaki unsurları bilerek ve isteyerek gerçekleştirmesi.
- Kat İrtifakı
Henüz tamamlanmamış bir yapıda, ileride kat mülkiyetine geçmek üzere arsa payına bağlı olarak kurulan sınırlı ayni hak.
- Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi
Arsa sahibinin arsasını müteahhide devrederek karşılığında yapılacak binadan bağımsız bölümler edindiği sözleşme türü.
- Kat Mülkiyeti
Tamamlanmış bir yapının bağımsız bölümleri üzerinde, o bölümle sınırlı olarak kurulan ve ortak yerlerden pay içeren özel mülkiyet türü.
- Kesinleşme
Bir mahkeme kararının, kanun yollarına (itiraz, istinaf, temyiz) başvuru süresinin dolması veya bu yolların tüketilmesiyle artık değiştirilemez hâle gelmesi.
- Kıdem Tazminatı
En az bir yıl kıdemi olan işçiye, kanunda sayılan hâllerde iş sözleşmesinin sona ermesi durumunda işveren tarafından ödenen tazminat.
- Kira Tespit Davası
Beş yılını dolduran kira sözleşmelerinde, taraflardan birinin kira bedelinin emsal rayice göre yeniden belirlenmesini istediği dava.
- Kişisel Verileri Koruma Kurulu
KVKK kapsamındaki şikâyetleri inceleyen, resen inceleme başlatabilen ve idari para cezası uygulama yetkisine sahip bağımsız idari otorite.
- Know-How
Tescil edilebilir olmayan ancak ekonomik değer taşıyan, gizliliği korunan teknik veya ticari bilgi birikimi.
- Konkordato
Mali durumu bozulan borçlunun, alacaklılarının belirli bir çoğunluğunun onayı ve mahkeme kararıyla borçlarını yeniden yapılandırdığı hukuki süreç.
- Kovuşturma
İddianamenin mahkemece kabulünden hükmün kesinleşmesine kadar süren, duruşmaların yapıldığı yargılama aşaması.
- KVKK
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun kısaltması; kişisel verilerin işlenmesinde uyulması gereken usul ve esasları düzenleyen temel kanun.
L
M
- Mal Ayrılığı Rejimi
Eşlerin evlilik sırasında sözleşmeyle seçebileceği, her eşin kendi malları üzerinde tek başına tasarruf yetkisine sahip olduğu mal rejimi.
- Mal Rejimi Tasfiyesi
Evlilik birliği sona erdiğinde, eşlerin evlilik süresince edindiği malların kanunda öngörülen usule göre paylaşılması süreci.
- Marka Hakkına Tecavüz Davası
Tescilli bir markanın izinsiz kullanılması hâlinde marka sahibinin, tecavüzün durdurulması ve tazminat talep ettiği dava türü.
- Marka Tescili
Bir işaretin, Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde belirli mal ve hizmet sınıfları için marka olarak koruma altına alınması işlemi.
- Menfi Tespit Davası
Bir kişinin, iddia edilen bir borçtan sorumlu olmadığının mahkemece tespitini istediği dava türü.
- Mesafeli Sözleşme
Satıcı ile tüketicinin eş zamanlı fiziksel varlığı olmaksızın, internet veya telefon gibi araçlarla kurulan sözleşme türü.
- Miras Sözleşmesi
Miras bırakanın, bir başkasıyla noter huzurunda yapılan ve tek taraflı olarak vazgeçilemeyen ölüme bağlı tasarruf sözleşmesi.
- Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı)
Bir kişinin mirasçılık sıfatını ve miras payını resmi olarak gösteren, noterden veya mahkemeden alınabilen belge.
- Mirasın Hükmen Reddi
Miras bırakanın, ölümü tarihinde borca batık olduğu açıkça belli veya resmen tespit edilmişse mirasın reddedilmiş sayılması.
- Mirasın Reddi
Mirasçının, kendisine geçen mirası kabul etmediğini kanunda öngörülen süre içinde mahkemeye beyan etmesi.
- Mirasta Denkleştirme
Miras bırakanın sağlığında bazı mirasçılarına yaptığı kazandırmaların, miras paylaşımında diğer mirasçılarla dengelenmesi işlemi.
- Mobbing (İşyerinde Psikolojik Taciz)
Bir çalışana, iş yerinde sistematik ve süreklilik arz eden biçimde uygulanan psikolojik baskı, yıldırma ve dışlama davranışları.
- Mükerrer Vergilendirme
Aynı vergi konusunun, aynı dönem için birden fazla kez vergilendirilmesi.
- Mülkiyetin Tespiti Davası
Bir taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkının kime ait olduğunun mahkemece belirlenmesi amacıyla açılan dava.
- Müteselsil Sorumluluk
Birden fazla borçludan her birinin, alacaklıya karşı borcun tamamından tek başına sorumlu tutulabildiği sorumluluk türü.
Ö
- Ödeme Emri
İcra takibinin başlamasıyla borçluya gönderilen ve borcu belirli bir süre içinde ödemesini veya itiraz etmesini ihtar eden resmi belge.
- Ön Ödeme
Belirli hafif suçlarda, şüphelinin kanunda öngörülen bir miktarı ödemesi karşılığında kamu davasının açılmasının önlenmesi imkânı.
- Ön Ödemeli Konut Satışı
Bedelin önceden taksitler hâlinde ödenerek henüz yapımı tamamlanmamış bir konutun satın alınması sözleşmesi.
- Önalım Hakkı (Şufa)
Paylı mülkiyette bir paydaşın kendi payını üçüncü kişiye satması hâlinde, diğer paydaşların bu payı öncelikli olarak satın alabilme hakkı.
- Özel Nitelikli Kişisel Veri
Sağlık, ırk, din, siyasi görüş gibi, işlenmesi ilgili kişi için ayrımcılık riski taşıyan ve daha sıkı korumaya tabi veri türü.
P
R
- Re'sen Araştırma İlkesi
İdari yargı hâkiminin, taraflarca sunulan delillerle bağlı kalmayıp dosyayı kendiliğinden araştırma yetki ve yükümlülüğü.
- Re'sen Vergi Tarhı
Vergi matrahının kısmen veya tamamen defter, kayıt ve belgelere dayanmaksızın idarece takdir komisyonu kararına göre belirlenmesi.
- Rekabet Yasağı Sözleşmesi
İşçinin, iş sözleşmesinin sona ermesinden sonra belirli bir süre ve bölgede işverenle rekabet eden bir işte çalışmamayı taahhüt ettiği sözleşme.
- Reklam Kurulu
Ticari reklam ve haksız ticari uygulamaları denetleyen, yaptırım uygulama yetkisine sahip idari kurul.
- Rizikonun Gerçekleşmesi
Sigorta sözleşmesinde teminat altına alınan olayın fiilen meydana gelmesi.
- Rücu Hakkı (Sigorta)
Sigortacının, zararı sigortalıya ödedikten sonra zarardan sorumlu üçüncü kişiye karşı sahip olduğu, ödediği tutarı geri isteme hakkı.
S
- Saklı Pay
Kanunun belirli mirasçılara tanıdığı ve miras bırakanın tasarruflarıyla dahi tamamen ortadan kaldıramayacağı asgari miras payı.
- Sınır Dışı Etme Kararı
Göç idaresi tarafından, kanunda sayılan hâllerde bir yabancının Türkiye'yi terk etmesi yönünde verilen idari karar.
- Sıra Cetveli
Bir taşınmazın icra yoluyla satışından elde edilen bedelin, alacaklılar arasında kanuni öncelik sırasına göre paylaştırıldığı liste.
- Sigorta Tahkim Komisyonu
Sigorta şirketleri ile sigortalılar veya hak sahipleri arasındaki uyuşmazlıkları, mahkemeye kıyasla daha hızlı çözen özel tahkim kurumu.
- Sigorta Tazminatı
Rizikonun gerçekleşmesi hâlinde sigortacının, poliçe kapsamında sigortalıya veya lehtara ödediği bedel.
- Sigortacının Temerrüdü
Sigortacının tazminatı kanunda veya sözleşmede öngörülen süre içinde ödememesi hâlinde düşeceği temerrüt hâli.
- Soybağının Reddi
Kocanın, evlilik birliği içinde doğan çocuğun kendisinden olmadığını ileri sürerek soybağının kaldırılmasını talep ettiği dava.
- Sürprim
Riziko artışı hâlinde, sigortacının teminatı sürdürebilmek için sigorta ettirenden talep ettiği ek prim.
T
- Tacir
Bir ticari işletmeyi kısmen dahi olsa kendi adına işleten gerçek veya tüzel kişi.
- Tahliye Taahhüdü
Kiracının, kiralananı belirli bir tarihte boşaltacağını yazılı olarak taahhüt etmesi; bu taahhüde uyulmaması hâlinde ev sahibine tahliye talebiyle icraya başvurma imkânı tanır.
- Takipsizlik (Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar)
Cumhuriyet savcısının, yeterli şüphe veya delil bulunmadığına kanaat getirerek soruşturma sonunda dava açmama kararı.
- Taksir
Failin, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışı sonucu, öngördüğü veya öngörebileceği neticeyi istemeden gerçekleştirmesi.
- Taksitle Satış Sözleşmesi
Bedelin bölünerek belirli aralıklarla ödendiği, tüketici lehine ek koruma hükümleri içeren satış sözleşmesi türü.
- Tam Yargı Davası
İdarenin işlem veya eylemi nedeniyle kişisel hakkı ihlal edilen kişinin, uğradığı zararın tazminini talep ettiği dava türü.
- Tapu İptali Davası
Usulsüz, hileli veya hukuka aykırı biçimde yapılan tapu tescillerinin iptalini ve gerçek hak sahibi adına yeniden tescilini amaçlayan dava.
- Tecil ve Taksitlendirme
Ödeme güçlüğü içindeki mükellefin vergi borcunun, belirli şartlarla ertelenerek taksitler hâlinde ödenmesine imkân tanıyan idari düzenleme.
- Telif Hakkı
Bir eserin sahibine, eseri üzerinde tescile gerek olmaksızın doğan manevi ve mali hakları güvence altına alan koruma türü.
- Temyiz
Bölge adliye mahkemesi kararlarının, yalnızca hukuka uygunluk yönünden Yargıtay tarafından denetlendiği kanun yolu.
- Tenfiz
Yabancı bir mahkeme tarafından verilen kararın, Türk mahkemesince tanınarak Türkiye'de icra edilebilir hâle getirilmesi süreci.
- Tenkis Davası
Miras bırakanın, saklı paylı mirasçıların yasal paylarını ihlal eden ölüme bağlı veya sağlararası kazandırmalarının, ihlal oranında indirilmesini sağlayan dava.
- Terekenin Tespiti
Miras bırakana ait mal, hak ve borçların, mirasçılar arasındaki paylaşımdan önce mahkemece veya noterce tespit edilmesi işlemi.
- Ticari Defter
Tacirlerin kanunen tutmakla yükümlü olduğu ve ticari işlemlerini kaydettiği, ihtilaflarda delil niteliği taşıyan defterler.
- Ticari Sır
Bir işletmeye rekabet üstünlüğü sağlayan, gizli tutulan ve ekonomik değer taşıyan bilgi, yöntem veya veri.
- Transfer Fiyatlandırması
İlişkili kişiler arasındaki mal veya hizmet alım satımının, emsallere uygunluk ilkesine göre fiyatlandırılmasını öngören vergi düzenlemesi.
- Tutuklama
Şüpheli veya sanığın, kaçma ya da delil karartma şüphesi bulunması hâlinde mahkeme kararıyla cezaevine konulması.
- Tüketici Hakem Heyeti
Kanunda belirlenen parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarını, mahkemeye göre daha hızlı ve ücretsiz şekilde çözen idari kurul.
- Tüketici Kredisi
Tüketicinin bir mal veya hizmet edinimi amacıyla kredi verenden aldığı, kanunla erken ödeme ve bilgilendirme gibi özel korumalar sağlanan kredi türü.
U
- Uluslararası Koruma
Menşe ülkesinde zulüm veya ciddi zarar görme riski bulunan yabancılara Türkiye'de tanınan mülteci, şartlı mülteci veya ikincil koruma statüleri.
- Unutulma Hakkı
İlgili kişinin, belirli şartların varlığı hâlinde kişisel verilerinin silinmesini veya arama sonuçlarından çıkarılmasını talep edebilme hakkı.
- Uzlaşma (Vergi Hukuku)
Mükellef ile vergi idaresinin, tarh edilen vergi ve kesilen cezanın miktarı üzerinde dava yoluna gitmeden anlaşmaya vardığı idari çözüm yolu.
- Uzlaştırma
Kanunda sayılan suçlarda, şüpheli veya sanık ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmasını sağlayan süreç.
V
- Vasiyetname
Miras bırakanın, ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere, kanunda öngörülen şekil şartlarına uyarak yaptığı tek taraflı ölüme bağlı tasarruf.
- Velayet
Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi ve temsili konusunda ebeveyne kanunen tanınan hak ve yükümlülükler bütünü.
- VERBİS
Kişisel Verileri Koruma Kurumu tarafından tutulan, veri sorumlularının kişisel veri işleme faaliyetlerini beyan ettiği kamuya açık sicil.
- VERBİS Kaydı
Kanunda öngörülen kriterleri karşılayan veri sorumlularının, kişisel veri işleme envanterini beyan ederek VERBİS'e kayıt olması yükümlülüğü.
- Vergi Cezası
Vergi kanunlarına aykırı fiiller nedeniyle mükellef veya sorumluya uygulanan, vergi ziyaı cezası ve usulsüzlük cezası gibi türleri bulunan yaptırım.
- Vergi İncelemesi
Yetkili vergi müfettişlerince, mükellefin defter, kayıt ve belgelerinin, ödenmesi gereken verginin doğruluğunu araştırmak amacıyla denetlenmesi.
- Vergi Mahkemesi
Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkları çözmekle görevli özel idari yargı yeri.
- Vergi Mükellefiyeti
Kanunda gösterilen vergiyi doğuran olayın gerçekleşmesiyle ortaya çıkan, vergi borcunu ödeme yükümlülüğü.
- Vergi Ziyaı
Mükellefin veya sorumlunun yükümlülüklerini zamanında yerine getirmemesi nedeniyle verginin eksik tahakkuk etmesi veya hiç tahakkuk etmemesi.
- Veri İhlali Bildirimi
Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak ele geçirilmesi hâlinde, veri sorumlusunun Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na ve ilgili kişilere yapması gereken bildirim.
- Veri İşleyen
Veri sorumlusunun verdiği yetkiye dayanarak onun adına kişisel veri işleyen gerçek veya tüzel kişi.
- Veri Sorumlusu
Kişisel verilerin işlenme amaçlarını ve yöntemlerini belirleyen, veri kayıt sisteminin kurulmasından ve yönetilmesinden sorumlu gerçek veya tüzel kişi.
- Veri Sorumlusu Temsilcisi
Yurt dışında yerleşik veri sorumlusunun, Türkiye'deki başvurular için VERBİS'e kaydettirdiği irtibat kişisi veya temsilcisi.
Y
- Yabancı Mahkeme Kararının Tanınması
Yabancı bir mahkeme tarafından verilen kararın kesin hüküm etkisinin Türkiye'de kabul edilmesi süreci; tenfizden farklı olarak icraya elverişlilik aranmaz.
- Yabancı Sermayeli Şirket Kuruluşu
Yabancı gerçek veya tüzel kişilerin, Türk hukukuna göre Türkiye'de şirket kurarak yatırım yapmasına ilişkin süreç ve mevzuat.
- Yabancıların Taşınmaz Edinimi
Yabancı gerçek kişilerin Türkiye'de taşınmaz edinimine ilişkin, karşılıklılık ve alan sınırlaması gibi kanuni koşulları düzenleyen alan.
- Yasal Mirasçı
Miras bırakanın vasiyeti olmasa dahi, kanunda belirlenen zümre sistemine göre mirasa hak kazanan mirasçı.
- Yıllık Ücretli İzin
Belirli bir kıdeme sahip işçiye, kanunda öngörülen usule göre yıllık olarak tanınan ve ücreti işveren tarafından ödenen dinlenme hakkı.
- YİDK Kararına İtiraz
Marka veya patent başvurusunun reddi kararına karşı Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu'na yapılan idari itiraz.
- Yoksulluk Nafakası
Boşanma sonucunda yoksulluğa düşecek olan ve kusuru daha ağır olmayan tarafın, diğer eşten talep edebileceği nafaka türü.
- Yönetim Kurulu
Anonim şirketin yönetim ve temsil yetkisini haiz, esas sözleşmeyle veya genel kurulca seçilen organı.
- Yürütmenin Durdurulması
Dava sonuçlanana kadar idari bir işlemin uygulanmasının, telafisi güç zararları önlemek amacıyla mahkemece geçici olarak durdurulması.
Z
- Zamanaşımı
Bir hakkın, kanunda öngörülen süre içinde kullanılmaması hâlinde dava edilebilirliğinin ortadan kalkması; hak düşürücü süreden farklı olarak taraf ileri sürmezse hâkim resen dikkate almaz.
- Zorunlu Trafik Sigortası
Bir aracın işletilmesi sırasında üçüncü kişilere verilen zararları, kanunen zorunlu olarak teminat altına alan sigorta türü.